Sıfır Atık 9 yaşında: 90 milyon ton atık geri kazandırıldı

ANKARA - BHA

Antalya’da düzenlenecek COP31’in Eylem Gündemi’nde yer alan 10 öncelikli temadan biri olan Sıfır Atık, aynı zamanda 2035 Küresel Uygulama Hedefleri arasında bulunuyor.

COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 27 Mart’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda Türkiye’nin COP31 ev sahipliği ve başkanlık sürecine ilişkin yaptığı bilgilendirmede Sıfır Atık’ın COP31 Eylem Gündemi’nin 10 öncelikli tematik başlığından biri olacağını açıkladı.

Kurum, 21 Eylül’de New York İklim Haftası kapsamında Birleşmiş Milletler’de gerçekleştirilen COP31 Eylem Gündemi Lansmanı’nda da “Sıfır Atık ve metan azaltımı” başlığı kapsamında, dünya genelinde atık üretimindeki artışın 2035’e kadar yarı yarıya azaltılması hedefini vurguladı.

Sıfır Atık Hareketi 2017’de başladı

Sıfır Atık Hareketi, 27 Eylül 2017’de Emine Erdoğan’ın himayelerinde başladı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen proje, “Dünya Ortak Evimiz” sloganıyla zaman içerisinde Birleşmiş Milletler nezdinde kabul gören küresel bir çevre hareketine dönüştü.

14 Aralık 2022’de Türkiye’nin ana sunuculuğunda ve 105 ülkenin ortak sunuculuğunda gerçekleştirilen oylamada 30 Mart’ın “Uluslararası Sıfır Atık Günü” ilan edilmesi kabul edildi.

Emine Erdoğan, BM 77. Genel Kurulu marjında düzenlenen Sıfır Atık konulu özel oturumda konuşma yaparak Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na hitap eden ilk Türk lider eşi oldu. Aynı toplantıda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, “BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu” kurulacağını duyurdu.

12 Nisan 2023’te resmen kurulan kurulun başkanlığını Emine Erdoğan üstlenirken, kurulda BM Genel Sekreter Yardımcısı Guy Bernard Ryder’in yanı sıra ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan’dan 13 üye yer aldı.

Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı’na 136 ülkeden destek

BM 78. Genel Kurul toplantıları kapsamında Emine Erdoğan’ın öncülüğünde Türkevi’nde düzenlenen “Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru” etkinliğinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı”nı ilk imzalayan isim oldu.

25 Eylül itibarıyla çevrim içi imzaya sunulan beyanı 136 ülkeden 459 binden fazla Sıfır Atık gönüllüsü imzaladı. Ayrıca 50’den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da beyana imza attı.

G20’de Sıfır Atık kararı

Sıfır Atık girişimlerinin teşvik edilmesine ilişkin karar, 28 Temmuz 2023’te Hindistan’ın dönem başkanlığında düzenlenen G20 Çevre ve İklim Bakanları Toplantısı’nda oy birliğiyle kabul edildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan da Eylül 2023’te Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de düzenlenen G20 Liderler Zirvesi sonrasında yaptığı açıklamada “Dünya Ortak Evimiz” sloganıyla yürütülen projenin önemine dikkat çekti.

Sıfır Atık Projesi’ne 7 uluslararası ödül

Emine Erdoğan’ın öncülüğündeki Sıfır Atık Projesi, 2018’de Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2021’de Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat), 2022’de Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası, 2024’te ikinci kez Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve 2026’da Green Organization tarafından ödüle layık görüldü.

Projeye toplamda 7 uluslararası ödül verildi.

Geri kazanım oranı yüzde 37,53’e yükseldi

Sıfır Atık Hareketi kapsamında 2017 yılından bu yana çevre, enerji, sera gazı salımı ve atık depolama alanları başta olmak üzere birçok alanda tasarruf sağlandı.

Bugüne kadar 220 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ne geçildi. 2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2024’te yüzde 36,08’e, 2025’te ise yüzde 37,53’e yükseldi.

Türkiye’nin geri kazanım oranını 2035’te yüzde 60’a, 2053’te ise yüzde 70’e çıkarmayı hedeflediği belirtildi. Sıfır Atık kapsamında ayrıca 28 milyon kişiye eğitim verildi.

90 milyon ton atık geri kazandırıldı

Projenin başlangıcından 2025 yılı sonuna kadar toplam 90 milyon ton geri kazanılabilir atık, Bakanlık tarafından lisanslandırılmış işletmelerce işlenerek ekonomiye kazandırıldı.

Geri kazanılan atıkların dağılımı şöyle:

• 36,1 milyon ton kağıt-karton,
• 10,2 milyon ton plastik,
• 3,5 milyon ton cam,
• 9,6 milyon ton metal,
• 30,6 milyon ton organik ve diğer geri kazanılabilir atık.

Bu çalışmalar sonucunda ülke ekonomisine 365 milyar lira katkı sağlandı.

Toplanan atıklarla 54 milyon hanenin bir yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğer 270 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlandı. İstanbul’un iki yıllık su tüketimine eşdeğer 2 trilyon litre su tasarrufu elde edildi.

Türkiye’deki tüm araçların bir yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına eşdeğer 60 milyar litre petrol tasarrufu sağlanırken, yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde, 390 milyon metreküplük atık depolama alanı tasarrufu gerçekleştirildi.

Ayrıca Türkiye’deki ormanların yüzde 7’sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi ve yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salımına eşdeğer 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçildi.

Sıfır Atık Mavi ile 375 bin ton deniz çöpü toplandı

Sıfır Atık Hareketi kapsamında yürütülen önemli projelerden biri Sıfır Atık Mavi oldu. Emine Erdoğan’ın himayelerinde 10 Haziran 2019’da başlatılan hareket kapsamında 28 kıyı ilinde deniz çöpleri toplanırken, ulusal düzeyde eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları gerçekleştirildi.

2020-2024 döneminde ilk 5 yıllık eylem planları uygulanırken, 2025-2029 dönemini kapsayan ikinci 5 yıllık Deniz Çöpleri İl Eylem Planları 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulamaya alındı.

Eylül 2026 itibarıyla Sıfır Atık Mavi kapsamında yaklaşık 375 bin ton deniz çöpü toplandı. Böylece yaklaşık 29 bin çöp kamyonuna denk gelen deniz çöpü toplanarak bertaraf edildi ve denize ulaşması önlendi.

Fethiye Körfezi’nde 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamuru temizlenecek

Sıfır Atık Mavi kapsamında 8 Eylül’de Fethiye Körfezi’nde dip çamuru temizliği ve Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi başlatıldı.

Proje kapsamında deniz ekosistemi açısından önem taşıyan deniz çayırlarının korunması amacıyla Mapa-Şamandıra Sistemleri devreye alınırken, İç Körfez’de biriken ve deniz ekosistemini tehdit eden dip çamurunun temizlenmesine başlandı.

Yaklaşık 600 hektarlık alanda biriken ve yer yer yüksekliği 2,7 metreye ulaşan toplam 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamurunun körfezden çıkarılarak bertaraf edilmesi planlanıyor.

Üç yıllık projenin tamamlanmasıyla Fethiye Körfezi’nde ortalama 3,4 metrelik derinliğe ulaşılması hedefleniyor.

Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri kapsamında pilot bölge ilan edilen Göcek’teki 17 koyda ise 896 deniz mapası ve 876 tonoz kullanılarak toplam 856 tekneye hizmet verebilecek sistemler oluşturuldu.

Göcek’te tekne bağlama işlemleri dijitalleşti

Projenin dijital altyapısı kapsamında DERİA Göcek Körfezi Dijital Mapa Şamandıra Yönetim Sistemi kuruldu.

Mobil uygulama DERİA ile teknelere dijital rezervasyon imkanı sağlandı. Uygulama, en yakın mapa şamandıra sistemini gösterirken koylardaki tekne uygunluğu ve bağlama süreçlerinin dijital ortamda yürütülmesine imkan tanıyor.

Depozito Yönetim Sistemi’nde 326 milyondan fazla ambalaj toplandı

Sıfır Atık kapsamında yürütülen bir diğer çalışma Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Yönetim Sistemi oldu.

Türkiye genelinde 1 Temmuz 2026 itibarıyla ulusal entegrasyon süreci başlayan sistem kapsamında 25 Eylül itibarıyla 326 milyon 622 bin DOA logolu PET, alüminyum ve cam içecek ambalajı toplandı. Sistemde kayıtlı kullanıcı sayısı ise 3 milyon 300 bini geçti.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen sistemle içecek ambalajlarının çöpe atılması yerine DOA makinelerine bırakılması ve geri dönüşüm yoluyla ekonomiye ham madde katkısı sağlanması amaçlanıyor.

Sistem kapsamında vatandaşlara ambalaj başına 1 lira teşvik bedeli ödeniyor. Her yıl 25 milyar ambalajın toplanması ve Türkiye ekonomisine 30 milyar lira katkı sağlanması hedefleniyor.

Tek kullanımlık plastiklere yönelik kısıtlama hazırlanıyor

Çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının kaldırılması amacıyla Bakanlık tarafından yeni yönetmelik hazırlıkları yürütülüyor.

2026 Sıfır Atık temaları belirlendi

Sıfır Atık bilincinin güçlendirilmesi ve 81 ilde uygulama bütünlüğünün sağlanması amacıyla 2026 yılı için aylık temalar belirlendi. Bu kapsamda farkındalık materyalleri hazırlanarak her ay kamuoyuyla paylaşılıyor.

Eylül ayının teması “Okullarda Sıfır Atık” olarak belirlendi.

Ayrıca atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi ve ülke genelinde uygulama birliğinin sağlanması amacıyla standart renk skalası ve piktogramlar oluşturularak yayımlandı.

COP31 kapsamında Sıfır Atık Köyleri kuruluyor

COP31 kapsamında Antalya’nın Aksu, Manavgat ve İbradı ilçelerinde belirlenen üç mahallede Sıfır Atık Köyleri oluşturuluyor.

Bu köylerde Sıfır Atık atölyesi, Sıfır Atık parkı ve pazar yeri gibi uygulamaların yanı sıra yeniden kullanım, geri dönüşüm, ileri dönüşüm ve organik atıkların değerlendirilmesine yönelik çalışmalar hayata geçirilecek.

Farklı kurumlarla iş birlikleri yürütülüyor

Sıfır Atık kapsamında OPET Petrolcülük A.Ş. ile “Sıfır Atık ile Doğaya Saygı Duy” projesi yürütülüyor. Proje kapsamında 7 bölgede belirlenen 7 ilde atık toplama etkinlikleri düzenlenirken, Eylül 2026 itibarıyla “Sıfır Atık Yolculuğu Kısa Film Yarışması” başlatıldı.

Türkiye Basketbol Federasyonu ile gerçekleştirilen “Sporda Sıfır Atık” iş birliği kapsamında Türkiye Sigorta Basketbol Süper Ligi maçlarında oyuncular Sıfır Atık temalı tişörtlerle sahaya çıktı. Seyircilerin sahaya bıraktığı pelüş oyuncaklar ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldı. TBF bünyesinde Sıfır Atık Yönetim Sistemi kuruldu ve kulüplerde de sistem kurulması planlandı.

Türkiye Futbol Federasyonu ile yapılan iş birliği kapsamında Trendyol Süper Lig ve Ziraat Türkiye Kupası maçlarında seremoni ve tribünlerde “SIFIR ATIK: İSRAFI AZALT, İYİLİĞİ ÇOĞALT” ibareli pankartlar açıldı.

TRT ile çocuklarda sıfır atık bilincinin geliştirilmesi amacıyla “Sıfır Atık Elçileri” projesi hayata geçirildi. 20 farklı Sıfır Atık konusu TRT Çocuk’un çizgi dizilerine entegre edilerek 20 özel bölüm hazırlandı. Proje için “Hale” ve “Ömer” isimli Sıfır Atık Elçisi karakterleri oluşturuldu ve “Sıfır Atık Elçileri” şarkısı TRT Çocuk ekranlarında yayımlandı.

Gençlik ve Spor Bakanlığı ile yapılan iş birliği kapsamında Sıfır Atık Temalı Gençlik Kampları düzenleniyor. İlk kamp 5-8 Haziran 2026’da Antalya Alaaddin Keykubat Gençlik Kampı’nda gerçekleştirildi. İkinci kampın ise 23-26 Ekim 2026 tarihlerinde yapılması planlandı.

Türk Kızılay ile iş birliği kapsamında 25-27 Eylül ve 28-30 Eylül 2026 tarihlerinde Heybeliada’da Genç Kızılay İlçe Başkanları Kampı ile Kızılay Kadın Komisyon Kamplarında Sıfır Atık eğitimleri, uygulamalı atölyeler ve farkındalık etkinlikleri düzenlenecek. Kızılay tesis ve yapılarında da Sıfır Atık Yönetim Sistemi kurulacak.

Milli Eğitim Bakanlığı ve TEMA Vakfı ile yapılan Sıfır Atık Eğitim iş birliği kapsamında okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise düzeylerine yönelik öğretim programları oluşturuldu ve uygulama rehberi hazırlandı. Sıfır Atık Eğitim Portalı aracılığıyla toplam 1 milyon 200 bin çocuğa ulaşıldı.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile yapılan iş birliği kapsamında ADEM ve SODAM merkezlerinde Sıfır Atık Yönetim Sistemi kuruldu. 81 ilde 7 bin 200 VEFA çalışanına ve 2 bin 500 ADEM ve SODAM koordinatörüne Sıfır Atık eğitimleri verilerek hanelerde Sıfır Atık altyapısı çalışmalarına katkı sağlandı.

UNDP iş birliğiyle “Kadınların Plastiksiz Hareketine Destek, Belediyeler ve Kadın Kooperatifleriyle İş Birliği Sağlayarak Plastik Kullanımının Azaltılması Projesi” başlatıldı. Proje kapsamında kadın kooperatifleri ve kadın üreticilerin desteklenmesi, tek kullanımlık plastik kullanımını azaltacak döngüsel ekonomi uygulamalarının yaygınlaştırılması amaçlanıyor.

Kocaeli’de kirliliğe karşı sıfır atık projesi uygulanacak

Küresel Çevre Fonu tarafından desteklenen “Kirliliğe Karşı Sıfır Atığa Geçiş Girişimi Projesi”, Bakanlık koordinasyonunda Kocaeli’de uygulanacak.

Proje kapsamında belediye ve şehir atıkları ile sanayi kaynaklı atıkların yönetimine yönelik çalışmalar yürütülecek. Döngüsel ekonomi ve kaynak verimliliğinin geliştirilmesi, Sıfır Atık alanında eğitim ve farkındalık çalışmalarının yapılması ve uluslararası bilgi ve deneyim paylaşımının güçlendirilmesi hedefleniyor.

Yerel yönetimlerde Sıfır Atık altyapısı desteklenecek

Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yatırım Aracı’nın (IPA) 3. döneminde hazırlanan “Yerel Sıfır Atık Girişimleri Projesi”nde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı eş yürütücü, Türkiye Belediyeler Birliği son faydalanıcı, UNDP Türkiye ise program yürütücüsü olarak yer alıyor.

Proje ile yerel yönetimlerde Sıfır Atık yönetiminin desteklenmesi ve altyapının geliştirilmesi hedefleniyor.

Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı’na Türkiye’den 20 belediye dahil edildi

Basel Sözleşmesi Asya ve Pasifik Bölgesel Merkezi tarafından 2022’de kurulan Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı’na Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı eş yürütücü olarak dahil oldu.

Atıkların önlenmesi, azaltılması, yeniden kullanılması ve geri dönüştürülmesi ile sürdürülebilir üretim ve tüketim uygulamalarının yaygınlaştırılmasını amaçlayan uluslararası iş birliği ağına Türkiye’den 20 belediye dahil edildi.

81 il için Sıfır Atık eğitim planları hazırlandı

81 il için 2025 ve 2026 yılı Sıfır Atık Eğitim ve Farkındalık Planları hazırlanarak Sıfır Atık bilincinin artırılması, atık oluşumunun önlenmesi ve azaltılması, yeniden kullanım ve geri dönüşüm uygulamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülüyor.